Osiguranje od terorizma

osiguranje i terorizamdr Slobodan Samardžić

Čovečanstvo je kroz istoriju uglavnom bivalo ugroženo prirodnim nepogodama, a gotovo nikada od rizika terorizma koji bi imao ogromne ili unapred nesagledive razmere kao što je to slučaj sa periodom od početka poslednje decenije 20. veka naovamo. Terorizam nije uvek lako odvojiti od raznih oblika nasilja jer su njegovi pojavni oblici raznorodni u pogledu lica koja se njime služe, razmera štetnih posledica i drugih ishoda. Osiguranje od terorizma?

rusenje kula bliznakinjaRušenje kula bliznakinja

Od terorizma valja razlikovati rizik manifestacija i demonstracija koje takođe mogu imati obeležja delovanja iz sličnih ili istih motiva kao i kod terorizma, ali i od tradicionalnih vrsta krivičnih dela krađe, razbojništva, sabotaže i slično koji se mogu pojaviti tokom ili nezavisno od takvih događaja, koji mogu biti obuhvaćeni ili isključeni iz osiguravajućeg pokrića.

Pre svega, treba imati u vidu da osiguravači u našoj državi terorizam i njegove posledice nisu nikada osiguravali i to su prepuštali samopridržaju potencijalnih oštećenika, intervenciji i pomoći državnih organa. Tako, Opšti uslovi osiguranja imovine i lica ne predviđaju takvu vrstu pokrića i ne sadrže nikakvu definiciju tog rizika, ali naš Krivični zakon u čl. 312 krivično delo terorizma definiše kao „…izazivanje eksplozije, požara, preduzimanje neke druge opšteopasne radnje, izvršenje otmice nekog lica, drugi akt nasilja ili pretnje preduzimanjem kakve opšteopasne radnje ili upotrebom nuklearnog, hemijskog, bakteriološkog ili drugog opšteopasnog sredstva, čime izazove osećanje straha ili nesigurnosti kod građana.“ U krivično-pravnom smislu delo terorizma postoji onda kada kod lica postoji namera ugrožavanja ustavnog uređenja ili bezbednosti Srbije.

stadion saint denis terorizamStadion Saint Denis Pariz

Sa druge strane, prema opšteprihvaćenoj definiciji inostranih (re)osiguravača za potrebe prakse požarnog osiguranja „Akt terorizma označava postupak koji obuhvata upotrebu sile ili nasilja i/ili pretnje pokretnoj ili nepokretnoj imovini ili infrastrukturi s ciljem ili u nameri da se utiče na vladu ili javno mnenje ili prouzrokuje strah u određenom delu javnosti.“ Ipak, za razliku od prethodno navedene definicije terorizma koju smatramo kvalitetnom, moguće je naći i nešto restriktivnije primere definisanja ove pojave. U prošlosti, u praksi većine stranih osiguravajućih društava požarno osiguranje bez obzira na uzrok i uz izuzetak rata, građanskog rata, manifestacija i demonstracija, pokrivalo je slučajeve požara i eksplozija koji bi nastali kao posledica terorističkog napada.

Police officers stand in a street next to Le Carillon, a bar-cafe where people were killed and several gravely injured, according to the prosecutor, in Paris, Saturday, Nov. 14, 2015. A series of attacks targeting young concert-goers, soccer fans and Parisians enjoying a Friday night out at popular nightspots killed over 100 people in the deadliest violence to strike France since World War II. (AP Photo/Thibault Camus)Pariz, napad terorista 14.novembar 2015.

Posle terorističkih napada na zgrade Svetskog trgovinskog centra u Njujorku i Pentagona u Vašingtonu 11. septembra 2001, rizik terorizma je uveo novu dimenziju u pogledu uništene i oštećene imovine i izgubljenih ljudskih života. Ovi napadi su pokazali da je takav tip pretnje nemoguće proceniti i odrediti u pogledu njegove težine i učestalosti na sličan ili istovetan način koji karakteriše opasnost od elementarnih nepogoda kao što su oluje i poplave. Osim toga, u ovakvim slučajevima akumulacija šteta na osnovu raznih vrsta osiguranja je neminovna, pa je adekvatnu disperziju rizika teško ili nemoguće postići.

terorizam-osiguranje-sarajevoPolicija hapsi Kenana Kršu iz Sarajeva, koji je pod istragom zbog više aktivnosti koje se mogu dovesti u vezu sa terorizmom

Pored mnogobrojnih posledica, svi ovi razlozi, iako ne i jedini, naterali su osiguravače da u potpunosti isključe pokriće terorizma, zahtevajući direktno učešće države u formiranju nacionalnog sistema zaštite od posledica terorizma putem pula koji bi iznad unapred utvrđenog iznosa pružao reosiguravajuću zaštitu osiguravajućim društvima. Tako je u Francuskoj 2002. godine osnovan pul za pokriće terorizma. U njemu država garantuje za sve odštetne zahteve na ime materijalne štete i šomaža iz tarifa požara i građevinarstva koje osiguravajuća društva budu imala, i to za polise sa sumama osiguranja iznad šest miliona evra, s tim da samopridržaj francuskih osiguravajućih društava iznosi 250 miliona evra. Francuska vlada pruža neograničeno pokriće iznad jedne milijarde evra bilo direktno ili putem državnog reosiguravača Caisse Centrale de Réassurance.

reosiguranje terorizamCaisse Centrale de Réassurance

Prema domaćim uslovima osiguranja, rizici terorizma i sabotaže izvršenim od lica koja deluju iz političkih pobuda u ime ili u vezi sa bilo kakvom organizacijom ili od lica koje, odnosno koja deluju iz političkih pobuda, nezavisno od bilo kakve organizacije isključeni su iz pokrića. Član 314 Krivičnog zakonika Republike Srbije daje bliži opis pojma sabotaže koja postoji kada se na prikriven i podmukao ili drugi sličan način u vršenju službene dužnosti ili radne obaveze prouzrokuje šteta za državni organ ili organizaciju. Ipak, treba imati u vidu da isključenje rizika sabotaže predviđeno uslovima osiguranja domaćih osiguravača ima daleko širi obim primene i da se njime obuhvataju sve situacije sabotaže vlasnika osigurane imovine, kao i njegovih zaposlenih i ostalih lica koja, na gore opisani način, pričine štetu na osiguranoj imovini.